4A Vierde zondag door het jaar A, 1.2.26
Sefanja 2, 3; 3, 12-13; 1 Kor. 1, 26-31; Mat. 5, 1-12a
Inleiding
De Bergrede, een van de vijf grote delen in het evangelie van Mattheus begint met de Zaligsprekingen. Mensen die er niet goed aan toe zijn worden gelukkig geprezen. Waarom eigenlijk? Omdat zij het meest ontvankelijk zijn voor het Goede Nieuws. Het Goede Nieuws is dat voor God de minste mens meetelt, dat de kleine man een bevoorrechte plaats heeft in het komende Rijk, dat Gods hart uitgaat naar de mensen die zijn als schapen zonder herder. In de Zaligsprekingen worden houdingen beschreven die kenmerkend zijn voor een samenleving waarin het Rijk Gods groeien kan: vredesgezindheid, zachtmoedigheid en barmhartigheid. De zachte krachten zullen de ‘verhuftering’ overwinnen die onze samenleving nu kenmerkt: verharding en vergroving, vooroordeel en uitsluiting, belangen stellen boven idealen. De Bergrede is een document van Godswege voor alle tijden. Soms denk je: vooral voor onze tijd!
Overweging
De Zaligsprekingen kan men wel zien als het manifest van het Nieuwe Verbond, een soort tegenhanger van de Tien Geboden. De taal die Jezus gebruikt is wat anders. Geen “Gij zult” of Gij zult niet”, maar alleen: “Zalig ben je…Wat een geluk voor jou als je…”. In de bewoordingen klinkt vrijheid, openheid, aanbod (Goris). In plaats van zalig of gelukkig kun je ook lezen: gezegend ben je…, of: op de goede weg ben jij als… In deze woorden klinkt door wat Jezus zag als de grondwaarden van wat Hij het rijk Gods noemde. Gelukkig, heel makend, ben je als je volgens deze beginselen probeert te leven.
Wat een geluk voor jou, als je arm van geest bent, als je behoeftig bent naar geest, naar geestelijk leven. Als je zoekt naar het hogere, naar God toe, als je open staat voor zijn woord. Een arme van geest, dat is een eenvoudig mens, zonder poespas of pretenties, iemand bij wie anderen zich goed voelen.
Op de goede weg zijn ook de treurenden, mensen die open staan voor het leed in de wereld, die niet wegkijken. Wees niet bang voor het verdriet, zegt Jezus, want je mag erop vertrouwen dat je in het Rijk van God troost ontvangt van elkaar.
Wat goed als je zachtmoedig bent. Je hoeft niet met je ellebogen te werken of te vechten om land: je bezit het al. Je bent al geliefd. Vanuit dat besef mag je meewerken aan een samenleving van zachtmoedigheid. Mensen die ondanks alles mild en vergevingsgezind blijven.
Wie hongert en dorst naar gerechtigheid, leeft vanuit een ideaal. Vredesactivisten, mensen die gastvrijheid bieden aan vluchtelingen. In het realiseren van dat ideaal word je verzadigd.
Gods zegen ook over hen die barmhartig zijn, die hun hart laten spreken boven het oordeel, die goed doen aan anderen.
Als je zuiver van hart bent, zegt Jezus, als je eerlijk in het leven staat, zul je God zien zoals Hij is.
Zalig ook de vredesbrengers, zij gedragen zich als kinderen van God. Niet alleen vrede in de zin van geen onrecht of strijd, maar ook innerlijke vrede en harmonie.
Gods zegen over wie worden vervolgd omwille van de gerechtigheid. Politieke gevangenen, mensen die gedwongen werden te vluchten, omdat zij opkwamen voor de rechten van de mens in hun land.
Gods zegen ook over degenen die worden beschimpt en vals beschuldigd, degenen wier goede trouw in twijfel getrokken wordt, degenen die gediscrimineerd worden omwille van hun geloof.
En als sommige van deze zaligsprekingen bij u wat moeilijk overkomen, probeer ze dan maar eens om te draaien en besef hoe de samenleving eruit ziet als dit de aanbevelingen zouden zijn:
Zalig de arroganten en de betweters, want ze denken dat alles en iedereen hen toebehoort.
Zalig de onverschilligen want zij kunnen genieten op kosten van andermans ellende.
Zalig de werkers met de ellebogen want met hen wordt rekening gehouden.
Zalig de onrechtvaardigen want zij bereiken iets.
Zalig de onbarmhartigen want zij houden de touwtjes in handen.
Zalig de onzuiveren van hart want zij kunnen hun gang gaan.
Zalig de oorlogsvoerders want het rijk der aarde ligt aan hun voeten.
Zalig zij die anderen vervolgen want zij houden de wereld in hun greep (Bosch).
De zaligsprekingen zeggen ons iets over het hart van God. Het zijn waarden die vaak dwars staan op de dominante ideeën en gedragingen in onze samenleving. Wij leven immers in een wereld waarin je niet zachtmoedig, vredelievend, rechtvaardig en barmhartig mag zijn, maar waarin je hard, egoïstisch en onrechtvaardig moet zijn, want anders kom je er niet. Dat zien we om ons heen: de arroganten, de gevoellozen, de meedogenlozen hebben de hele wereld. Macht en heerszucht bepalen de menselijke verhoudingen.
Tegenover dit alles zegt Jezus, in navolging van de profeet Sefanja: je bent op de goede weg als je streeft naar gerechtigheid. En Paulus schrijft aan de Korintiërs: wat voor de wereld dwaas is, heeft God uitverkoren om de wijzen te beschamen; wat voor de wereld zwak is, heeft God uitverkoren om het sterke te beschamen. Zo worden wij opgeroepen om in alle ootmoed en bescheidenheid een tegengeluid te geven, dwars tegen de hoofdstroom van onze cultuur in.
De zaligsprekingen, ze vormen een troost en bemoediging maar ook een opdracht voor wie volgeling wil zijn van Jezus. Ze laten ons zien waar het in het leven op aan komt. Mogen we ons erdoor laten inspireren.
PLK